Trauma dan Pemulihan Relasional antara Manusia dan Naga: Relevansi Film <i>Live-Action</i> <i>How to Train Your Dragon</i> (2025) dalam Pembelajaran Bahasa dan Sastra Indonesia
PDF

Keywords

trauma, recovery, relational, film, learning

How to Cite

Trauma dan Pemulihan Relasional antara Manusia dan Naga: Relevansi Film Live-Action How to Train Your Dragon (2025) dalam Pembelajaran Bahasa dan Sastra Indonesia. (2025). MARDIBASA: Jurnal Pembelajaran Bahasa Dan Sastra Indonesia, 5(2), 114-131. https://doi.org/10.21274/jpbsi.2025.5.2.%p

Abstract

This study examines the representation of trauma and relational healing between humans and dragons in How to Train Your Dragon (2025) and its relevance to Indonesian language and literature education. The study aims to identify forms of trauma, explain the process of relational recovery, and explore the pedagogical potential of the film as a learning resource. Using a qualitative descriptive approach, the analysis applies content analysis based on trauma theory proposed by Caruth (1996) and LaCapra (2001), as well as Haraway’s posthumanist perspective (2008). The findings indicate that the live-action version presents trauma more concretely than the animated version through the visualization of physical injuries, expressions of fear, and relational distance between humans and dragons. Trauma is represented not only as an individual psychological experience but also as a collective and ecological phenomenon reflected in symbolic violence toward dragons and cultural pressure on humans. The relationship between Hiccup and Toothless illustrates a process of working through characterized by empathy, trust, and cross-species ecological reconciliation. These findings suggest that the film can be utilized as a multimodal text in Indonesian language and literature education to develop emotional literacy, ecological literacy, and literary appreciation skills.

PDF

References

Ahmadi, A. (2019). Metode Penelitian Sastra (Ed. 1). Yogyakarta: Graniti.

Ahmadi, A. (2023). Teori sastra: Perspektif Apresiatif (Ed. 1). Yogyakarta: Delima.

Ahmadi, A. (2021). The Traces of Oppression and Trauma to Ethnic Minorities in Indonesia Who Experienced Rape on the 12 May 1998 Tragedy. Journal of Ethnic and Cultural Studies, 8(2), 126-144. https://www.jstor.org/stable/48710307?seq=3

Al-Ma’ruf, A. I., & Nugrahani, F. (2017). Pengkajian Sastra. Surakarta: Penerbit CV. Djiwa Amarta.

Barus, L. S., Sujarwo, S., Rosadi, M., & Tampubolon, L. R. (2025). Penerapan Film Pendek Edukasi dalam Meningkatkan EMC2 (Empathy, Compassion, Mindfulness, and Critical Inquiry) di SDN 105327. Invention: Journal Research and Education Studies, 549-559. https://doi.org/10.51178/invention.v6i2.2653

Burhan, V., & Raintung, A. B. J. (2020). Kajian Pastoral Keluarga dalam Film Bila Esok Ibu Tiada. Educatio Christi, 1(1), 74-87. Retrieved from https://ejournal.teologi-ukit.ac.id/index.php/educatio-christi/article/view/217

Caruth, C. (1996). Unclaimed Experience: Trauma, Narrative, and History. Baltimore: Johns Hopkins University Press.

Chen, K. H. (2022). Menyulih Trauma, Memulih Daya: Membangkit Batang Terendam melalui Media Rekam. Seni Media Rekam: Memulihkan dan Membangkitkan, 47.

Citagami, A. Y., Putri, A. R., Maharani, D., Quena, R., Permata, A. A. C., & Wiyata, W. (2025). Studi Komunikasi Interpersonal dalam Film Penyalin Cahaya: Dinamika Trauma, Relasi Kuasa, Kepercayaan, dan

Pengungkapan Kebenaran. Filosofi: Publikasi Ilmu Komunikasi, Desain, Seni Budaya, 2(2), 122-130. https://doi.org/10.62383/filosofi.v2i2.660

Dananjaya, H. A., Setiawan, M. P. S., Al Baihaqi, M. I., Wiryatmoko, D. P., Trisakti, T., Permata, A. A. C., & Wiyata, W. (2025). Pengaruh Komunikasi Interpersonal pada Pilihan Destinasi Wisata Studi Kasus Film 500 Days of Summer. Filosofi: Publikasi Ilmu Komunikasi, Desain, Seni Budaya, 2(2), 117-121. https://doi.org/10.62383/filosofi.v2i2.649

Dolongseda, R. C., Raintung, A. B. J., Tamalonggehe, N. R., & Susmantoyo, R. S. N. (2025). Peran Pastoral Konseling dalam Pemulihan Trauma Relasional. ABARA: Jurnal Konseling Pastoral, 3(1), 56-68. https://doi.org/10.64427/jp.v3i1.53

Fadhlurrohman, M. A., & Hidayat, D. R. (2025). Resepsi Khalayak terhadap Pelibatan dan Edukasi Perlindungan Satwa dalam Film Dokumenter Penjara Segara. Jurnal Penelitian Inovatif, 5(4), 2837–2848. https://doi.org/10.54082/jupin.1819

Fajariyah, W. (2024). Memori dan Rekonsiliasi Trauma dalam Cerpen Siapa Namamu, Sandra? Karya Norman Erikson Pasaribu. Ilmu Budaya: Jurnal Bahasa, Sastra, Seni, dan Budaya, 8(3), 292-303. http://doi.org/10.30872/jbssb.v8i3.15105

Haraway, D. J. (2008). When Species Meet. Minneapolis: University of Minnesota Press.

Humaira, A. N. A. (2025). Gagasan Utuh dan Luka yang Menyatu: Telaah Kumpulan Cerpen “Aku akan Ceritakan kepada Kau Bagaimana Ia Masuk di Hidupku dan Mengacaukannya” Karya Andi Makkaraja dalam Perspektif Kritik Sastra Ganzheit. Social Sciences Journal, 3(2), 1–10. Retrieved from https://journal.pdphi.com/index.php/SSJ/article/view/179

Ikhwan, F., Akbar, M., Mau, M., & Saidah, I. A. (2025). Signs of Trauma: Representation of Mental Disorders in the Film'27 Steps of May. Jurnal PIKMA: Publikasi Ilmu Komunikasi Media dan Cinema, 7(2), 277-289. https://doi.org/10.24076/pikma.v7i2.1880

Jati, G. P. (2020). Transmisi Memori dan Wacana Rekonsiliasi dalam Cerpen “Perempuan Sinting di Dapur” Karya Ugoran Prasad: Kajian Postmemory. JENTERA: Jurnal Kajian Sastra, 9(1), 28-42. https://doi.org/10.26499/jentera.v9i1.2265

Juanda, J. (2025). Mata dan Manusia Laut Karya Okky Madasari: Tinjauan Ekokritik Greg Garrard. Alinea: Jurnal Bahasa, Sastra, dan Pengajaran, 14(2), 119-136. https://doi.org/10.35194/alinea.v14i2.5479

Khansa, R. M., & Ahmadi, A. (2024). Bentuk Trauma dan Respons Trauma Tokoh Kina dalam Novel Halaqah Cinta Karya Lin Aiko. BAPALA, 11(03), 400-411.

LaCapra, D. (2001). Writing History, Writing Trauma. Baltimore: Johns Hopkins University Press.

Lathifah, N. A. N. (2022). Elizabeth Gilbert's Self-Healing Efforts from Past

Trauma in the Novel Eat Pray Love. Lakon: Jurnal Kajian Sastra dan Budaya, 11(2).

Lazuardi, A. B., & Hasbullah, H. (2023). Analisis Semiotika Komunikasi Interpersonal dalam Film Pulang. Jurnal Ilmu Sosial dan Humaniora, 1(4), 929–942. https://doi.org/10.57248/jishum.v1i4.195

Lestari, O. W., Maulida, S. Z., Masmumat, M., & Husin, N. (2025). Analisis Kesantunan Berbahasa Berbasis Gender dalam Komunikasi Pembelajaran Bahasa Indonesia di Muslim Santitham Foundation School Thailand. MARDIBASA: Jurnal Pembelajaran Bahasa dan Sastra Indonesia, 5(1), 42-59. https://doi.org/10.21274/jpbsi.2025.5.1.42-59

Melly, M., & Rahmawati, I. (2025). The Dark Side of Desire: A Psychoanalytic Analysis of Trauma in Talk to Me (2022). Calakan: Jurnal Sastra, Bahasa, dan Budaya, 3(2), 427–435. https://doi.org/10.61492/calakan.v3i2.390

Mardati, Q. N., Munanjar, A., & Syahril, R. (2025). Gaya Komunikasi Sutradara dalam Mengelola Koordinasi Antar Tim Produksi dan Talent pada Sinetron Terlanjur Indah. JIMU: Jurnal Ilmiah Multidisipliner, 4(01), 771-786. Diambil dari https://ojs.smkmerahputih.com/index.php/jimu/article/view/1381

Moleong, L. J. (2017). Metodologi Penelitian Kualitatif. Bandung: PT Remaja Rosdakarya.

Najah, A. R. B., Retnowati, D. A., & Atmani, A. K. P. (2021). Memperkuat Karakter Tokoh Melalui Dialog untuk Menciptakan Relational Conflict dalam Penulisan Skenario Film Fiksi We Talked About “Married”. Sense: Journal of Film and Television Studies, 4(2), 169-184. https://doi.org/10.24821/sense.v4i2.6796

Prasetyo, M. E. (2023). Analisis Film Dokumenter Badut “Di Balik Tawa”. Sense: Journal of Film and Television Studies, 6(1), 1-12. https://doi.org/10.24821/sense.v6i1.9386

Prastiwi, N. R. S., Farsha, B. N., Lesana, J. B., Safwa, M. A., & Permata, A. A. C. (2025). Komunikasi Interpersonal antara Orang Tua dan Anak dalam Film Susah Sinyal: Analisis Dinamika Emosional dan Peran Konteks Budaya. TUTURAN: Jurnal Ilmu Komunikasi, Sosial dan Humaniora, 3(2), 249-259. https://doi.org/10.47861/tuturan.v3i2.1865

Pratiwi, M. R., & Aulia, Y. (2020). Analisis Naratif sebagai Kajian Teks pada Film. Jurnal Penelitian Pers dan Komunikasi Pembangunan, 24(2), 518979. https://doi.org/10.46426/jp2kp.v24i1.118

Qistiani, N., & Adhi Kusuma. (2025). Representasi Perempuan dan Kekerasan Simbolik dalam Film “Before, Nowandthen (NANA)” Karya Kamila Andini: Analisis Semiotika Roland Barthes. Arus Jurnal Sosial dan Humaniora, 5(2), 3227–3237. https://doi.org/10.57250/ajsh.v5i2.1625

Ritonga, S. (2024). Naratif Trauma dan Memori Kolektif: Pembacaan Psikoanalitik pada Novel Pasca-Konflik. Sinonim: Journal of Language and Literature, 2(01), 33-40. https://doi.org/10.54209/sinonim.v2i01.458

Rosida, S., & Hikam, A. I. (2025). Analisis Psikoanalisis Sastra terhadap Trauma dan Ingatan Kolektif dalam Novel Laut Bercerita Karya Leila S. Chudori. Morfologi: Jurnal Ilmu Pendidikan, Bahasa, Sastra dan Budaya, 3(4), 64-88. https://doi.org/10.61132/morfologi.v3i4.1880

Rosidah, S. Z., Widanarti, W., Ainiyyah, Z. A. S., & Nurholis, N. (2024). Isu Modernitas dan Ketidaksetaraan Gender pada Novel Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck dan Para Priyayi serta Relevansinya dalam Pembelajaran Apresiasi Prosa. MARDIBASA: Jurnal Pembelajaran Bahasa dan Sastra Indonesia, 4(2), 129-143. https://doi.org/10.21274/jpbsi.2024.4.2.129-143

Sampurno, N. H., Wardani, R. E. N. E., & Suryanto, E. (2025). Neokolonialisme Ekologis dalam Novel Batu Berkaki: Kajian Ekokritik. SeBaSa, 8(2), 603–616. https://doi.org/10.29408/sbs.v8i2.31137

Sari, A. Q., Fadhilah, S., Triasanda, B. H., Suyono, R. P., Permata, A. A. C., & Wiyata, W. (2025). Komunikasi Interpersonal dan Representasi Emosi dalam Film Avengers: Endgame (2019): Studi Kasus Dinamika Tokoh dan Implikasi terhadap Wisata Populer. TUTURAN: Jurnal Ilmu Komunikasi, Sosial dan Humaniora, 3(2), 323-336. https://doi.org/10.47861/tuturan.v3i2.1880

Sari, N. P. S. P., Tanaya, A. P. P., Dewi, P. C., & Susanto, P. C. (2022). Analisis Verbal dan Visual terhadap Kompleksitas Hubungan dalam Film Pendek “Pria.”. In Seminar Ilmiah Nasional Teknologi, Sains, dan Sosial Humaniora (SINTESA) (Vol. 5).

Sinaga, B. (2024). Memori Dialogis dan Waktu Terfragmentasi: Narasi Trauma Pasca-Konflik dalam Novel Kontemporer Asia Tenggara. Sinonim: Journal of Language and Literature, 2(02), 41-47. https://doi.org/10.54209/sinonim.v2i02.445

Sukirman, S. (2021). Karya Sastra Media Pendidikan Karakter bagi Peserta Didik. Jurnal Konsepsi, 10(1), 17–27. Retrieved from https://www.p3i.my.id/index.php/konsepsi/article/view/4

Susanto, S. (2021). Children and Robot: Posthumanism Reading on Riko the Series. In English Language and Literature International Conference (ELLiC) Proceedings (Vol. 4, pp. 437-441).

Yunanto, F., & Sa’adiyah Sy, E. N. (2025). Archipelagic Eco-Futures: Eco-anxiety dan Harapan Ekologis dalam Fiksi Iklim Indonesia dan Filipina. GHANCARAN: Jurnal Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia, 783-793. https://doi.org/10.19105/ghancaran.vi.21619